Key user training

Marina (office manager van I-Interim Rijk) heeft haar finest hour. Bastiaan Brans van Otys wijdt ons in in de geheimen en expert instellingen.

Ipan sessie met 2e generatie Ecommerce ondernemers

Totaal onvoorbereid kwam debatleider Jort Kelder een half uur te laat binnen vallen. In anderhalf uur pakte hij daarvoor meer dan dan €3k. Maar dan heb je ook wat: het eerste debat bij ipan dat boeide voor meer dan een uur.

"Het Europese aanbestedingsbeleid verziekt alles"

Chris Verhoef is een man die grote woorden niet schuwt en zegt waar het op staat. Hij krijgt daardoor veel publiciteit over IT, ook in de reguliere media. Grote ict-projecten bij de overheid vliegen steevast uit de bocht, niemand weet hoe groot de verspilling precies is. De bedrijfsvoering moet bij de overheid op de schop en centraal inkopen van ict voor alle gemeenten ineens is geen zonde stelt Chris in het bijgevoegde interview.

"Bij de overheid blijken de risico’s twee keer zo groot als in de private sector. De overheid keurt investeringen goed die er bij bedrijven van zijn leven lang niet doorheen komen. De projecten waar het nu fout gaat, zijn steevast te groot. Ze worden als geheel aanbesteed. Bedrijven knippen grote projecten op. Verstandig.”

Hee.. Verhoef pleit voor centralisatie en minituarisatie. Dat is interessant, centralisatie leidt namelijk altijd tot schaalvergroting. Anders boek je geen efficiency winst en heeft de centralisatie geen nut. Dat wordt een leuk uitdaging voor de RijksCIO. Die het er te druk mee heeft om nog te twitteren.

"….Een molensteen blijkt volgens hoogleraar Chris Verhoef, het Europese aanbestedingsrecht. Volgens gunningcriteria moet bij een inschrijving op een ict-project door bedrijven de opdracht naar degene met de laagste prijs of met de economisch gunstigste inschrijving. „Deelnemende bedrijven moeten kwaliteit aantonen. Maar met de boterzachte criteria kletst elk slim bedrijf zich daar doorheen. Dan volgt een selectie op prijs. Dat leidt altijd tot de partij die de opdracht financieel het hardst nodig heeft. Niet de beste. Terwijl elke huisvrouw voorbij loopt aan wat de vorige keer een slecht product was. Nee, overheden moeten dan naar dat slechte bedrijf terug, vanwege die lage prijs.”

Hier ben ik het helemaal mee eens. Dat schreef ik al eerder

Allemaal instappen!

Voor een ritje naar Amsterdam of Schiphol is de Fyra van NS Highspeed tegenwoordig een leuke optie. Ondanks dat het geen hogesnelheidstrein is (die zijn nog in bestelling) ben je van Rotterdam in slechts 26 minuten op Schiphol. Doe dat maar eens na met een auto. De tijdwinst wordt voornamelijk gehaald doordat het spoor van Rotterdam naar Schiphol nagenoeg een rechte lijn volgt: de afstand is aanmerkelijk korter dan via het reguliere spoor of de weg die beiden de omweg via Den Haag maken. Voor de trein betekent dat nog een extra stop en dito reistijd.

Het nieuwe spoor is integraal onderheid en in beton gegoten, waardoor de trein heerlijk strak rijdt. Ook zijn er geen ongelijkvloerse kruisingen en rijden er geen langzamere treinen op het spoor. Technisch gezien zou het voor de veiligheid geen probleem zijn als de treinen net zo dicht op elkaar zouden rijden als bij de metro. Veel dichter dus dan op het gewone spoor waar intercities, internationale treinen en stoptreinen door elkaar rijden. De capaciteit van het spoor is dan ook wel 10x hoger dan de 2 treinen per uur per richting die er nu over heenrijden. Er kunnen ook geeneens andere treinen overheen omdat het spoor met energiezuinige hoogspanning van 25kV is uitgerust.

Als klap op de vuurpijl is ook nog eens nog tot stand gekomen als resultaat van een zeer innovatieve publiek private samenwerking, waarin ook ruimte was civiel-technische hoogstandjes zoals boren in slappe grond. Ook contractueel zijn er noviteiten geintrodueerd. De overheid rekent af met een provider op basis van beschikbaarheid. Technische problemen waar de collega's van Prorail regelmatig het nieuws mee halen, zijn bij het nieuwe spoor voor rekening en risico van Siemens de provider. Ook de keuze voor de exploitant NSHighspeed is op een marktconforme manier tot stand gekomen. Via een openbare aanbesteding is dit consortium (een joint venture van NS 95% en Schiphol 5%) als hoogste bieder geselecteerd. jaarlijks betaalt het consortium een bedrag van euro 46 miljoen voor het recht om het spoor te exploiteren. De Fyra, kortom, is een schoolvoorbeeld van bestuurlijk lef en ondernemerschap, met als grote winnaar de treinreiziger uit omgeving Rotterdam die via Schiphol gaat vliegen en de forens die in Amsterdam woont en Rotterdam werkt of andersom.

Als je tot die doelgroep behoort is het reizen met de Fyra een groot feest. Een kaartje naar Schiphol buiten de spits, mits van te voren geboekt kost namelijk maar €8,50. Dat is minder dan je aan benzine kwijt zou zijn, zelfs in een Prius. De reistijd is unbeatable en het mooiste van alles is dat je nagenoeg de hele coupe voor jezelf alleen hebt. Erg veel wordt er namelijk nog niet met de Fyra gereist, op een gemiddeld ritje misschien 20-30 reizigers. Gek genoeg blijken er namelijk helemaal niet zoveel mensen te zijn die via CS Rotterdam naar Schiphol of Amsterdam willen reizen. Onbegrijpelijk eigenlijk, zeker als je bedenkt dat de kostprijs van het ritje bijna €400 is. Volgens mijn berekening sponsort de belastingbetaler iedere reiziger met €450 per rit!

NSHighspeed kreeg vorig jaar nogal wat kritiek te verwerken toen bleek dat ze de HSL treinen pas besteld hadden nadat het spoor was opgeleverd. Maar misschien zijn ze daar toch slimmer dan het lijkt, immers hoeveel extra reizigers zou NSHighspeed trekken met een 7 minuten kortere reistijd tussen Rotterdam en Schiphol? Afgewogen tegen de investeringen in nieuwe treinstellen denk ik dat het heel verstandig is dat die aanschaf zo lang mogelijk uistellen.

Bij overheid wordt er nog wel eens gesproken over de zogenaamde 'onrendabele top'. Daarmee wordt het deel van de investeringen bedoeld dat niet terugverdiend kan worden uit de exploitatie. Een eufemisme dus voor een heel beroerde business case. Het economische idee is dat er tweede en derde orde effecten zijn die de investering toch rechtvaardigen. Bijvoorbeeld op het gebied van milieu en innovatie. Even rekenen: aanleg van het spoor vergde een investering van €4 miljard. Alleen aan rentelasten en afschrijvingen is dat al €200 miljoen per jaar. De opbrengsten uit de concessie bedragen dus nog geen kwart van kosten.

De exploitant lijkt het een stuk slimmer te hebben gespeeld. Lijkt, want ook NShighspeed maakt zwaar verlies. Pas bij 5 miljoen reizigers per jaar verdient NSHighspeed genoeg om in ieder geval de geval de concessiekosten te kunnen betalen. Momenteel zijn het er op jaarbasis zo'n 500.000, schat ik slechts 10%. Maar dan moeten ook de treinen nog worden gekocht, de elektriciteitsrekening en het personeel betaald en misschien zouden ze zelfs wel geld moeten besteden aan marketing. Wat zou dat per jaar kosten? €30 miljoen? Dus de €76 miljoen kosten tegen €5 miljoen opbrengsten. De opbrengsten bedragen nog geen 7% van de kosten.

In totaal staat er tegenover €5 miljoen aan jaarlijkse opbrengsten uit kaartverkoop dus €230 miljoen aan uitgaven. Oftewel op ieder verkocht kaartje van €8,50 legt de niet treinreizigende belastingbetaler dus €450 toe. Allemaal instappen!!

Geinspireerd bezuinigen

Dirk-Jan de Bruijn, werkzaam bij de interim management pool van de Rijksoverheid, ABD interim gaf me een exemplaar van zijn nieuwste boekje, net verschenen bij Van Gorcum.

Het boekje is in rap tempo op weg naar een top notering bij Managementboek. En terecht!

Hieronder mijn recensie.

Het nieuwste boekje van Dirk-Jan de Bruijn, veranderdokter bij de rijksoverheid, verschijnt precies op het juiste moment. Onder het motto 'never waste a good crisis' bepleit hij op enthousiaste en aansprekende wijze het gebruik van de koevoet om de kwaliteit en efficiency bij de overheid te verbeteren. De kaasschaaf is er immers 'om plakjes kaas mee te snijden'. Dovemansoren aan de onderhandelaars van het kabinet Rutte, maar een nuttig devies voor de ambtenaren die met het regeerakkoord aan de slag moeten.
De bezuinigingen van het nieuwe kabinet zijn immers voor een heel groot gedeelte gerealiseerd aan de hand van puur financiele 'taakstelingen' en 'efficiencykortingen'. Voor het CPB overigens aanleiding het netto resultaat van de aangekondigde maatregelen te halveren. Insiders schatten dat zelfs dat nog te optimistisch is. Toch is er degelijk sprake van een andere wind die mogelijk ook hoop geeft op een beter resultaat. Anders dan in het verleden zijn de te bereiken resultaten veelal puur financieel gedefinieerd en is er in principe veel ambtelijke ruimte om hier invulling aan te geven. De huidige situatie waarbij afslanking voornamelijk via inhuur en uitbesteding wordt gerealiseerd en er per saldo weinig besparing wordt gerealiseerd biedt in het nieuwe regeerakkoord geen soelaas. Daarenboven zijn de verantwoordelijk ministers stuk voor stuk ervaren rotten die weten hoe de hazen lopen en zich wat dat betreft ook geen knollen voor citroenen zullen laten aansmeren. Het lijkt er dus op dat de ambtenaren de borst nat kunnen maken: de te realiseren 6 miljard aan bezuinigen lijken mij daarom harder dan gedacht. Kortom: de topambtenaren zullen de komende jaren echt aan de bak moeten.

Gelukkig is er het boekje van Dirk-Jan de Bruijn, met de treffende ondertitel: doorrommelen of doorpakken. De Bruijn prikt op overtuigende wijze door het vooroordeel dat bezuinigen ten koste gaat van de kwaliteit. Integendeel: de grootste efficiencywinst boek je juist door te focussen op kwaliteit. Bij een echte reorganisatie moeten de werkprocessen centraal staan, niet het organigram. Niet de organisatiedeskundige maar een ketenregisseur met doorzettingsmacht moet met een focus op kwaliteit en performance de verandering aansturen. Zo beschrijft hij bijvoorbeeld hoe hij als directeur bedrijfsvoering bij Rijkswaterstaat op basis van deze aanpak een van de meest traumatische processen bij de overheid aanpakte. Met als resultaat dat de betalingstermijn structureel werd verkort, facturen niet meer zoek raakten en met de inzet van minder mensen de kwaliteit en de leverancierstevredenheid fors werd opgevoerd. Voor de Bruijn ligt de kern van zijn veranderfilosofie op de werkvloer, daar weten ze het best hoe het beter, goedkoper en vooral leuker kan, 'A desk is the most dangerous place from which to view the world'

De veranderdokter heeft meer recepten ter beschikking. Zo introduceert het pakkende en voor mij nieuwe begrip 'klantgezwicht' om duidelijk te maken dat klantgerichtheid in een omgeving waar de pijn van de kosten niet zo hard wordt gevoeld onvermijdelijk leidt leidt tot budgetvergroting en uitloop. De kern van efficiencywinst zit hem er juist in, nee te zeggen en dingen niet te doen. Een goede verkoper verkoopt niet wat de klant wil, maar wat 'ie heeft en wel op zodanige wijze dat de klant denkt dat het precies is wat 'ie wil. Niet de klant maar de gebruiker moet centraal. En zo heeft de Bruijn er nog een paar: bied perspectief, benadruk het gemeenschappelijke, integrale benadering, geen verkokering, effectief leiderschap en goede communicatie.

Over communicatie nog dit: 'Kaasschaaf of leiderschap' is een boekje dat zo dun is en zo prettig opgemaakt en geschreven dat er grote kans is dat er van de centrale boodschap echt iets blijft hangen. Het kan niet anders dan dat de ambtenaren die zich met forse tegenzin door het regeerakkoord hebben geworsteld en zich afvragen hoe ze invulling moeten geven aan hun taakstelling, zonder direct projecten te schrappen, geinspireerd raken door de Bruijn. Misschien iets voor het kerstpakket, lijkt mij een zinvolle investering.

IT is de grootste belemmering om leuk business te doen

Tussen de uivoering van een geweldig business plan en de werkelijkheid staat altijd een groot probleem: IT. Een prachtig illustratie van deze stelling kwam ik gisteren tegen toen ik de persoonlijke blog las van Michael Arrington over de reden van de verkoop van TechCrunch aan AOL. Techcrunch bestaat uit een netwerk van techbloggers en is de nummer 1 bron van informatie voor mensen zoals ik die geïnteresseerd zijn in nieuwe ontwikkelingen. Als we oprichter Michael moeten geloven is het niet het geld (insiders schatten de deal op $30 mio, ~5 maal de omzet) maar de IT-problemen die hem veel te veel werden. Onvoorstelbaar: de mensen die toegang hebben tot de meest geavanceerde technologie en als geen ander in staat zijn de waarde en het nut van ervan te beoordelen, hebben moeite hun eigen IT op orde te krijgen. Of zoals in één van de commentaren wordt opgemerkt

Right? That's kind of what I was thinking... if TechCrunch - who previews practically every new noteworthy (or not) technology ever developed before the rest of us as well as the mobile AND home phone numbers of every single tech CEO within a 100 or more mile radius of the valley on speed dial - can't figure out their blog and database "tech problems", what small snowball's-chance-in-hell hope do the rest of us have?!

Ik vrees dat Michael nog wel eens van een koude kermis kan thuiskomen. Onder de vleugels van AOL hoeft-ie zich straks geen zorgen meer te maken over de techniek, dat regelt de IT-afdeling van AOL wel. Ik voorspel dat Michael heel erg teleurgesteld gaat raken. IT gaat hem ontzorgen, maar dat gaat leiden tot frustratie. Gelukkig heeft heeft ie dan nog het geld.

Pleidooi voor een Wet op Begrotingsevenwicht

Een dezer dagen zullen de onderhandelaars van het nieuwe kabinet naar buiten komen met een regeerakkoord. Om de linkerflank van het CDA tevreden te houden en omdat Wilders sowieso niet wil snijden in de zorg en sociale zekerheid zal het met de geplande bezuinigen wel weer meevallen. Het is ook niet meer nodig want het CPB heeft een stipje aan de horizon gezien waarvan ze denkt dat het een zwaluw is.

Van de VVD verkiezingsbelofte van 7 mijard aan lastenverlichting komt natuurlijk niets terecht. De staatsschuld loopt met 1105 euro per seconde op. Het begrotingstekort zal dit jaar uitkomen op het onvoorstelbare enorme gat van 20 miljard. Dit is geen tijd voor kadootjes aan de burger. Met zo'n krappe en wankele meerderheid in het parlement kun je van de politiek ook geen scherpe keuzes verwachten. In plaats van het fileermes wordt de kaasschaaf gehanteerd en worden op alle departementale begrotingen bedragen in de orde van enkele honderden miljoen besparingen ingeboekt, met als toverwoord efficiency winst.
. Die natuurlijk voor 60% in het vierde jaar zal worden gerealiseerd. Dus als het kabinet het de onvoorstelbare lange tijd van 3 jaar volhoudt zal het nog niet de helft van de besparingen hebben gerealiseerd, zelfs als alles volledig volgens plan verloopt.

Toch zal het nieuwe kabinet beloven dat begrotingstekort in 2015 zal zijn weggewerkt zelfs bij stijgende uitgaven. In de politiek betekent bezuinigen niet minder uitgeven maar procentueel minder uitgeven dan de inkomsten stijgen.

Dankzij de groeiraming van het CPB kan het nieuwe kabinet dus straks en beloven dat meer uitgeeft aan sociaal beleid en toch het begrotingstekort terugdringen. Het is te mooi om waar te zijn. En dat is het ook, vrees ik. De onderhandelaars rekenen zich zowel aan de inkomsten- als aan de uitgavenkant rijk. Het resultaat zal dan ook zijn dat de staatsschuld in 2015 nog weer hoger zal zijn en het begrotingstekort in het gunstigste geval op 3% zal uitkomen.

3% lijkt te overzien maar dat is dus 15 miljard wat de overheid op jaarbasis meer uitgeeft dan er binnenkomt. Dat is meer dan de aardgasbaten. Deze al jaren oplopende rekening wordt nu al 2 generaties doorgeschoven en ligt straks op het bordje van onze kinderen, naast het vergrijzingsprobleem. Er komt moment dat de wal het schip gaat keren en dat dit piramide spel als een kaartenhuis in elkaar stort.

Ik denk dat het tijd wordt dat we onder ogen zien dat onze politici niet in staat zijn tot begrotingsdiscipline. Ik pleit daarom voor een Wet op Begrotingsevenwicht. Het is aan de politici om de bepalen hoe ze daar invulling aan geven, maar begrotingstekorten zouden niet meer mogen voorkomen. In het belang van onze kinderen.